Planlama Dergisi
Plan kararlarının geleneksel merkez dokusuna etkileri-Bergama örneği [Planning]
Planning. 2022; 32(3): 461-487 | DOI: 10.14744/planlama.2022.80388

Plan kararlarının geleneksel merkez dokusuna etkileri-Bergama örneği

Elif Özel Görücü, Naime Hülya Berkmen
Yıldız Teknik Üniversitesi, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü, İstanbul

Geleneksel merkezler, ticaret, yönetim, finans, eğitim, kültür, eğlence ve toplanma mekânlarının yoğun olduğu, bir dönemin ve/veya dönemlerin coğrafya, tarih, kültür ve yaşam biçimlerine göre doğal olarak oluşmuş, anıtsal yapıları, sivil mimarlık örnekleri, yaşanmışlık ve kültür özellikleri ile özgün dokulara sahip odak noktalarıdır. Çarşı olarak da tanımlanan geleneksel merkezlerde özgünlüğü sağlayan etmenler, kullanıcıların, dokuyu oluşturan ticari yapılar ve dini kurumlar ile ilişkisi, bu yapılar arasında oluşan akslar, yapıların birbirlerine göre konumları ve yönelişleri olmaktadır. Akropol, Asklepion, Kızıl Avlu gibi kültürel miras alanları ile UNESCO Dünya Miras Listesi’ne girmiş bir yerleşme olan Bergama’nın özgün geleneksel merkez dokusu, Osmanlı Dönemi’nde birbirine eklemlenerek inşa edilen ticari ve dini ögeler ile oluşmuş ve tarihsel süreç içinde gelişerek günümüzdeki haline gelmiştir. Ancak bu süreçte uzun süre koruma amaçlı imar planından yoksun kalmış, koruma amaçlı olmayan imar planı kapsamına alınmış ve fiziksel olarak bozulmalara maruz kalmıştır. Bu çalışmada 2009 ve 2018 yıllarında geleneksel merkezde belirlenen sınırlar içerisinde tüm sokaklarda yapılan tespit ve fotoğraflama çalışmaları ile 2018 yılında İzmir II. Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlüğü arşivinde yapılan araştırma doğrultusunda, Bergama geleneksel merkez dokusunu özgün kılan nitelikler, dokunun tarihsel süreç içindeki oluşum-gelişim-değişim süreçleri, koruma amaçlı uygulama imar planı onaylanana kadar olan zaman zarfında dokunun bozulmasına neden olan kararlar ve 2012 tasdik tarihli 1/1000 ölçekli Bergama Kentsel + III. Derece Arkeolojik Sit Alanı Koruma Amaçlı Uygulama İmar Planı’nın geleneksel merkezi içeren plan kararları ile plan notları aktarılmaktadır. Yapılan inceleme ve tespitler sonucunda geleneksel merkezlerin korunması ve sürdürülebilirliğinin sağlanması için yapılan uygulamaların etkinliği tartışılarak önerilerde bulunulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Bergama, geleneksel merkez, geleneksel merkez dokusu.

The effects of plan decisions on traditional center pattern-The case of Bergama

Elif Özel Görücü, Naime Hülya Berkmen
Department of Urban And Region Planning, Yıldız Technical University, Türkiye

Traditional centers have unique patterns where trade, administration, finance, education, culture, entertainment and meeting places are located, naturally formed according to the geography, history, culture and life styles of a period and/or periods with monumental structures, examples of civil architecture, experiences and cultural features. The factors that ensure authenticity in traditional centers are the relations between the users and the commercial-religious structures, the positions, the orientations and the axes formed between these structures. The traditional center of Bergama, which was named in the World Heritage List with its historical and cultural identity,was formed in line with the commercial and religious elements that were built in the Ottoman period and developed in the historical process. However, Bergama traditional center was deprived of the conservation plan for a long time and was included in the non-conservation plan and it was exposed to physical deterioration. In this study, the characteristics of traditional central pattern, the formation-development-change processes of the pattern, decisions that cause the deterioration, the 2012 approval dated 1/1000 scale Bergama Urban+III. Archaeological Site Conservation Plan decisions and plan notes were presented in line with the determinations in the traditional center in 2009 and 2018 and the researches carried out in the archives of the Directorate of Izmir 2nd Regional Cultural Heritage Conservation Board. As a result of the researches and determinations made, the effectiveness of the practices for the conservation and sustainability of traditional centers were discussed and suggestions were presented.

Keywords: Bergama, traditional center, traditional center pattern.

Elif Özel Görücü, Naime Hülya Berkmen. The effects of plan decisions on traditional center pattern-The case of Bergama. Planning. 2022; 32(3): 461-487

Sorumlu Yazar: Elif Özel Görücü, Türkiye
Makale Dili: Türkçe
LookUs & Online Makale