Doğu–Batı Ayrımının Ötesinde: Türkiye’de Hızlı Büyüyen Firmaların Mekânsal Örüntüsü

Yeni firmaların kurulması ve büyümesi, bölgelerin sosyo-eko-nomik kalkınmasında kritik bir rol oynamaktadır. Araştırmalar, genellikle ceylan veya sıçrama yapan firmalar olarak adlandırılan Hızlı Büyüyen Firmaların (HBF'ler), coğrafi dağılımları yoluyla bölgesel eşitsizlikler sorununun çözümüne katkıda bulunabileceğini öne sürmektedir. Birch'in 1970'lerin sonlarında Amerika Birleşik Devletleri için yaptığı öncü çalışma, nispeten az sayıdaki firmanın yeni istihdam fırsatları yaratma potansiyeline sahip olduğunu ortaya koymuş; bu durum, hızlı büyüyen bu firmaların ayırt edici özelliklerini ve davranışsal kalıplarını inceleyen sonraki çalışmalara zemin hazırlamıştır. Türkiye'de yerleşik firmaların büyük bir oranı (%41,1) Marmara Bölgesi'nde, özellikle de İstanbul'da yoğunlaşmıştır ve HBF'ler de benzer şekilde bu alanda kümelenmiştir. Ancak, ülkenin geri kalanında HBF'lerin coğrafi ve sektörel dağılımı konusunda sınırlı ampirik kanıt bulunmaktadır. Bu çalışma, NUTS-2 bölgesel verilerini ve NACE Rev.2 sınıflandırmasını kullanarak, İstanbul dışındaki HBF'lerin coğrafi yoğunlaşmasını incelemeyi amaçlamaktadır. 2012 ve 2019 yıllarına ait firma düzeyindeki veriler, İstanbul dışındaki HBF'lerin en yoğun olduğu bölgeleri ve sektörleri belirlemek amacıyla Lokasyon Katsayısı (Location Quotient) yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Sonuçlar, HBF'lerin belirgin bir doğu–batı ayrımı olmaksızın Türkiye'nin çeşitli bölgelerine dağıldığını göstermektedir. Bu örüntüyü belirgin bir sektörel ayrışma şekillendirmektedir: İmalat sanayisindeki HBF’ler ağır-lıklı olarak batı bölgelerinde konumlanırken, inşaat sektöründeki HBF'lerin doğu bölgelerinde yoğunlaştığı görülmüştür.

Anahtar Kelimeler: Coğrafi yoğunlaşma, hızlı büyüyen firmalar, lokasyon katsayısı, bölgesel kalkınma, Türkiye.

Beyond the East–West Divide: The Spatial Pattern of High-growth Firms in Türkiye

The establishment and growth of new firms play a crucial role in the socio-economic development of regions. Recent research indicates that the geographic distribution of High-growth Firms (HGFs), often referred to as gazelles or leapfrog firms, may help mitigate regional disparities. Birch’s seminal study of the United States in the late 1970s demonstrated that a relatively small number of firms are responsible for generating a substantial share of new employment, prompting subsequent studies to investigate the distinct characteristics and behavioral patterns of these rapidly growing firms. In Türkiye, a large proportion of established firms (41.1%) are concentrated in the Marmara region, particularly in Istanbul, and HGFs are similarly clustered in this area. However, there is limited empirical evidence regarding the geographic distribution and sectoral composition of HGFs across the rest of the country. This study aims to examine the geographic concentration of HGFs outside Istanbul using NUTS-2 regional data and the NACE Rev.2 industrial classification. Firm-level data from 2012 and 2019 are analyzed using the Location Quotient method to identify the regions and sectors in which HGFs outside Istanbul are most concentrated. The results indicate that HGFs are distributed across various regions of Türkiye without a clear east–west divide. A distinct sectoral divergence drives this pattern: while manufacturing HGFs remain anchored in the western industrial core, construction-based HGFs are heavily concentrated in eastern regions, reflecting an infrastructureled growth trajectory.

Keywords: Geographical concentration, high-growth firms, location quotient, regional development, Türkiye.