İstanbul’un Yeme-İçme Sektöründeki Kadın Şeflerin Girişimcilik Pratikleri Üzerine Aktör Merkezli Bir Analiz

Son yıllarda popülerlik kazanan girişimcilik ekosistemi yaklaşımı, girişimciliği belirli bir yerde ve zamanda aktörler, kurumlar ve kaynaklar arasındaki ilişkiler içinde şekillenen bir süreç olarak ele almaktadır. Ancak literatürde ekosistemi oluşturan kurumsal düzenlemeler ve kaynak bileşenleri ayrıntılı biçimde tartışılsa da, girişimcilerin bu yapısal bileşenlerle nasıl etkileşime geçtiği, mevcut kaynakları hangi pratiklerle harekete geçirdiği ve bu etkileşimin ekosistemi nasıl yeniden ürettiği ya da dönüştürdüğü gibi sorular ikinci planda kalmaktadır. Buna ek olarak meselenin toplumsal cinsiyet boyutu da girişimcilik ekosistemine ilişkin çalışmalarda ekseriyetle göz ardı edilmektedir. Bu çalışma, girişimcilik ekosistemi yaklaşımını faillik perspektifiyle geliştirerek, girişimcilerin statü ve cinsiyet kaynaklı yapısal kısıtlar karşısında nasıl eyleme geçtiklerini anlamayı amaçlamaktadır. Saha araştırmasının odağına İstanbul’un yeme-içme sektöründe faaliyet gösteren girişimci kadın şefler alınmıştır. Çalışma bir nitel araştırma olarak kurgulanmış, kendi işletmesi olan 20 kadın şef ve sektörle ilişkili 5 uzman/kurum temsilcisi dahil toplam 25 kişiyle yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulguları, girişimci kadın şeflerin toplumsal konumları, ekosistem kaynaklarına erişim olanakları ve sektördeki erkek egemen düzenle kurdukları ilişkileri bakımından ayrıştıklarını ve girişimcilik açısından iki farklı faillik biçiminin öne çıktığını göstermektedir: reaktif ve proaktif faillik. Kaynaklara ve formel ağlara erişimi sınırlı olan reaktif şefler, zorlayıcı koşullarla karşılaştıklarında sadece küçük çaplı yenilikler yapabilmektedirler. Bu nedenle bu grubun girişimcilik ekosistemi üzerindeki etkileri sınırlıdır. Proaktif şefler ise olası koşulları öngörerek hazırlık yapmakta ve stratejik adımlar atarak ekosistemin kaynaklarını aktif olarak kullanabilmektedirler. Dolayısıyla yenilikçi ve dönüştürücü pratikleri hayata geçirme konusunda, reaktiflere kıyasla, daha yetkindirler.

Anahtar Kelimeler: Faillik, girişimcilik ekosistemi, İstanbul, kadın şefler, yeme-içme sektörü

Entrepreneurial Practices of Women Chefs in Istanbul’s Food and Beverage Sector: An Actor-centered Analysis

The entrepreneurial ecosystem approach has gained popularity in recent years. This approach views entrepreneurship as a process shaped by the interrelationships of actors, institutions, and resources. The literature mainly discusses the institutional arrangements and resources that constitute the ecosystem. However, questions regarding how entrepreneurs interact with these structural components and how these interactions transform the ecosystem remain secondary. Additionally, the effects that the gender dimension has on entrepreneurial ecosystems are often overlooked. This study aims to fill this gap by converging the entrepreneurial ecosystem literature with the agency perspective. It examines how entrepreneurs act under structural constraints by employing a gender and social status sensitive lens. Empirically, the study focuses on women chef-entrepreneurs in Istanbul’s food and beverage sector. In this context, the study is designed in a qualitative fashion, comprising semi-structured in-depth interviews with 25 individuals from the sector. Our findings indicate that entrepreneurial women chefs differ in terms of social position, access to ecosystem resources, and relation with the patriarchal order in the sector. Two different forms of agency stand out: reactive and proactive. The former illustrates agents who have minimal access to resources and networks. These women chefs take action in face of constraints and progress through small-scale innovations. Thus, reactive agents have a limited impact on entrepreneurial ecosystems. The latter, in contrast, reflects women chefs who can anticipate future conditions, take strategic action, and mobilize resources. Proactive agents are therefore more capable of enabling innovative and transformative practices in the industry.

Keywords: Agency, entrepreneurial ecosystem, Istanbul, women chefs, food-and-beverage sector.