İnsan-Mekân Etkileşimi Çerçevesinde Paradigma Kaymaları

Günümüzde insanın toplumsal, yapay ve doğal çevresiyle etkileşimini değiştiren çok büyük teknolojik geçişler deneyimleniyor. Bu geçişlerin yol açtığı ve açacağı zincirleme etkilere odaklanan dönüşüm yazınında; dönüşümlerin ekonomik, toplumsal, kültürel ve coğrafi boyutlarını farklı düzlemlerde ele almak gerektiğini savunan güçlü bir akım yerleşmiş durumda. Bu tavrın sosyal bilimlerdeki başlangıcı ise yirminci yüzyılın ilk yarısına dayanıyor. 1950’lerden bu yana güçlenen epistemolojik arayışlar; ekonomik ve toplumsal coğrafya, siyaset bilimi, örgütlenme ve planlama disiplinlerinde de çok-düzlemli, çok-disiplinli kavramsallaştırmaları ve yöntemleri gündeme getiriyor. Bu yazı; ekonomik ve toplumsal mekânla ilgili paradigma kaymasının temelinde yatan düşüncenin evrimini, sosyal bilimlerdeki öncülerini izleyerek ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu çerçevedeki kavramlar, yaklaşımlar ve tartışmalar ele alındıktan sonra sonuç bölümünde; gerçek yaşam koşullarından doğan gündelik pratikler ile kurumsal düzenleme pratikleri arasındaki çelişkiler ve bu konudaki bazı öneriler, eleştiriler ve kaygılar üzerinde durulmuştur.

Anahtar Kelimeler: Çok disiplinli kuramsal çerçeve, epistemolojik değişme, ilişkisel yaklaşım, insan-mekan etkileşimi, paradigma kaymaları, pratik yaklaşımı.

Paradigm Shifts in the Framework of Human-Space Interaction

Today, humanity is experiencing major technological transitions that are transforming its interaction with the social, artificial, and natural environment. In the transformation literature, a strong epistemological trend has emerged regarding the chain effects triggered by these transitions. The argument is that the economic, social, cultural, and geographical dimensions of transformations must be addressed on multiple planes. The origins of this stance in the social sciences date back to the first half of the twentieth century. Since the 1950s, strengthening epistemological inquiries have brought multi-layered and multidisciplinary conceptualizations and methods to the forefront in economic and social geography, political science, organization studies, and planning disciplines. This article aims to reveal the evolution of the thinking underlying the paradigm shift concerning economic and social space by tracing its pioneers in the social sciences. After discussing the concepts, approaches, and debates within this framework, the conclusion focuses on the contradictions between everyday practices arising from real-life conditions and institutional regulatory practices, along with several proposals, critiques, and concerns related to these issues.

Keywords: Multidisciplinary frameworks, epistemological change, relational approach, human-space interactions, paradigm shifts, practice approach.