Güç ve Mekân Arasındaki İlişkiyi Yeniden Düşünmek: Türkiye Futbol Endüstrisinde İlişkisel Geometriler

Bu makale mekânı Massey’nin ontolojik kabulünden hareketle ilişkisel bir bakışla ele alır. Massey'nin mekânın açıklığı, eşzamanlılığı ve güçle dolu olması üzerine kurduğu bu temel, Allen’ın gücü bir mülkiyet değil topolojik bir kapasite olarak gören yaklaşımıyla derinleşir. Ancak makalenin asıl teorik hedefi ve özgün amacı, mekânsal ve ilişkisel perspektiften ele alınan bu soyut güç tartışmasını Yeung’un (2005) "ilişkisel geometriler" kavramsallaştırmasında tariflediği iki güç biçimi olan "ilişkisel tamamlayıcılık" ve "ilişkisel özgüllük" üzerinden somutlaştırmaktır. Bu somutlaştırma, ekonomik coğrafyada görece az çalışılmış bir endüstri olan futbol üzerinden yapılır. Futbolun iş birliğine dayalı üretim süreci yerel taraftar gruplarından küresel yayıncı kuruluşlara, ulusal federasyonlardan devlet mekanizmalarına kadar çok aktörlü, çok ölçekli ve çok düzeyli bir yapı arz eder. Bu karmaşık yapı içinde farklı aktörler arasındaki ilişkisel tamamlayıcılıklar ve özgüllükler görünür hâle gelir. Futbolun kâr maksimizasyonundan ziyade başarı, prestij ve aidiyet odaklı kendine has doğası onu güç ilişkilerinin mekânda nasıl farklı geometriler ürettiğini anlamak üzere iyi bir örnek hâline getirir. Makale, Türkiye’de futbol endüstrisinin iktisadi ve mekânsal dönüşümünü tarihsel bir perspektiften ele alarak, İstanbul ve Anadolu kulüpleri arasındaki yapısal eşitsizliklerin nedenlerini ve sonuçlarını irdeler. Özellikle 1990 sonrası büyüyen ekonomik ölçek; medyanın, devletin ve küresel sermayenin artan etkisiyle birlikte futbolun ilişkisel geometrilerinde önemli değişimlere yol açar. Bu süreçte güç, sadece finansal sermaye üzerinden değil, aktörlerin ağlara erişim kapasiteleri ve etkileşimleri yoluyla mekânda yeniden üretilir.

Anahtar Kelimeler: Ekonomik coğrafya, futbol endüstrisi, güç, ilişkisellik, ilişkisel geometriler, mekân.

Rethinking the Relation between Power and Space: Relational Geometries in the Turkish Football Industry

This paper provides a relational perspective on space and power, by using Yeung’s (2005) concepts of "relational complementarity" and "relational specificity" as two main forms of power. This perspective brings practice and agency, and the power arising from them, to an analyzable and concrete level within economic geography. Our main intention with this article is not only to present a theoretical discussion but also to empirically engage with the complex structure of a relatively understudied sector, the football industry, to demonstrate the reflections of Yeung’s "relational geometries." With its peculiar nature that revolves around achievement, prestige, and belonging rather than profit maximization at the club level, football presents a valid case to comprehend how power relations across space can produce different geometries. It displays a multi-actor, multi-scale, and multi-layer structure ranging from local fan groups to global broadcasting and from federations to state mechanisms. Considering the specific economic and social dynamics of football, relational complementarity and specificity between different actors becomes more visible. Taking the economic and spatial transformation of the football industry in Turkey from a historical perspective, this article examines the causes and consequences of the disparities between Istanbul and Anatolian-based football clubs. Notably, the growing economic scale after 1990, accompanied by the increasing influence of media, state, and global capital, has led to fundamental transformations in the relational geometries of Turkish football. Throughout this period, power is reproduced in the spatial context through financial capital as well as actors’ interactions and their capacities to access networks.

Keywords: Economic geography, football industry, power, relationality, relational geometries, space.