Türkiye Kentlerinin Sürdürülebilir Yaşam Kalitesi Temel Bileşenlerinde Dağılımı ve Kümelenmesi [Planning]
Planning. Baskıdaki Makaleler: PLAN-48658 | DOI: 10.14744/planlama.2020.48658  

Türkiye Kentlerinin Sürdürülebilir Yaşam Kalitesi Temel Bileşenlerinde Dağılımı ve Kümelenmesi

Arzu Taylan Susan
Bursa Teknik Üniversitesi, Mimarlık ve Tasarım Fakültesi, Şehir ve Bölge Planlama Bölümü

Bu çalışma, kentlerin yaşam kalitesini etkileyen nesnel ve öznel değişkenleri göz önüne alarak, Türkiye’de Düzey-3 bölgelerindeki yaşam kalitesini mekânsal boyutuyla birlikte değerlendirmeyi ve böylece sosyo-ekonomik kalkınma ve kentleşme politikalarına katkı sağlamayı amaçlamıştır. Kentlerde yaşam kalitesini ölçmeye yönelik ekonomistlerin ve coğrafyacıların olduğu farklı bakış açılarını sürdürülebilirlik bağlamında ele alan çalışmada, temel bileşen ile k-ortalamalar kümelenme analizleri kullanılmıştır. Bulgulara göre, Türkiye’de yaşam kalitesini açıklayan beş temel bileşen arasında “Yaşam Standartları Yüksek Kentleşme” ve “Mutlu, Sağlıklı ve Güvenli Kentleşme” temel ayırt edici özelliktedir. Başka bir deyişle, ekonomik fiziki ve sosyal altyapı düzeylerinde gelişme, her zaman mutluluk ve memnuniyete neden olmamaktadır. Kümelenme analizinde, birbirinden ayrışan ve içerdikleri kentlerde benzer özellikleri barındıran dört kent kümesi tespit edilmiştir. Yaşam standartları orta düzeyde ancak mutsuz olan Küme-1 kentleri, ülkenin doğu ve güneydoğu bölgelerinde yer alan büyük şehirlerdir; genelde yaşam standartları düşük, yoksunluk gösteren, ama daha mutlu olan Küme-4 kentleri tarafından çevrelenmişlerdir. Nesnel yaşam kalitesi yüksek Küme-2 kentleri ülkenin batısında yer alan büyükşehirler ve yakınlarındaki farklı ölçekli kentlerden oluşurken, bu kentler orta düzeyde öznel yaşam kalitesine sahiptir. Küme-2 kentlerinin çevresinde, orta düzeyde yaşam standartlarına rağmen Türkiye’nin en mutlu kentleri olarak iyi-olma-halini en çok sağlayan orta-ölçekli Küme-3 kentleri bulunmaktadır. Küme-1 ve 2’deki büyük şehirlerin, kentleşmenin olumlu etkilerini deneyimlemesine karşın, pek çok yaşam alanında düşük öznel değerlere sahip olması, kentleşmenin negatif dışsallıklarının bir sonucu olabilir. Ülkenin doğu ve güneydoğusundaki Küme-1 kentlerinde olumlu etkiler azalırken olumsuz etkiler çoğalmaktadır. Ayrıca, nesnel yaşam kalitesi büyük şehirlerde merkezileşme ve olumlu yayılma etkisi gösterirken, öznel yaşam kalitesinin merkez-kaç etkisi bulunmaktadır.

Anahtar Kelimeler: yaşanabilirlik, yaşam memnuniyeti, yaşam kalitesi, sürdürülebilir kalkınma, kentleşme, temel bileşen analizi, kümelenme analizi


Distribution and Clustering of Turkish Cities on the Principle Components of Sustainable Quality of Life

Arzu Taylan Susan
Bursa Technical University, Facutly of Architecture and Design, Department of City and Regional Planning

This study aimed to evaluate the quality of life across the NUTS-3 level regions in Turkey with spatial aspects regarding objective and subjective variables so that to contribute into the socio-economic development and urbanization policies. Approaching from economy and -geography point of views in sustainability context, this study applied principal component and k-means-cluster analysis. Accordingly, two fundamental urbanization functions that explain quality of life in Turkey are “Urbanization with Higher Life Standards” and “Happy, Healthy and Secure Urbanization”. That is, more physical and social infrastructure investments seem always not to provide happiness and satisfaction. Through cluster analysis, the study found four city clusters with different and similar attributes. Unhappy cities in Cluster-1, which have medium-level life standards, are mostly greater cities in eastern and southeastern regions and usually surrounded with happier Cluster-4 cities with lower level life standards and deprivation. Cluster-2, which has higher level of life standards, includes usually greater cities, and nearby cities with various scales in the western part of the country, has medium level subjective qualities. The Cluster-3 with medium-small scale cities are the happiest cities of Turkey that satisfy well-being in spite of medium-level life standards. Though experiencing positive results of urbanization in greater cities of Cluster-1 and 2, lower subjective quality may have resulted from negative externalities of urbanization. The decline of positive aspects and increase of negative aspects are deeper in eastern-southeastern cities of Cluster-1. Objective life quality in greater cities indicates centralization and spillover, while subjective quality tends to be centrifugal.

Keywords: livability, life satisfaction, quality of life, sustainable development, urbanization, principle component analysis, cluster analysis




Sorumlu Yazar: Arzu Taylan Susan, Türkiye


ARAÇLAR
Yazdır
Alıntıyı İndir
RIS
EndNote
BibTex
Medlars
Procite
Reference Manager
E-Postala
Paylaş
Yazara e-posta gönder

Benzer makaleler
Google Scholar




 
Copyright © 2020 TMMOB
Bu sitenin tüm hakları Şehir Plancıları Odası İstanbul Şubesine aittir.